vele stemmen, één plek
Home › Debat › Identiteit of ervaring
Identiteit of ervaring
Het verschil tussen "ik ben een vrouw" en "ik ervaar dysforie" is geen woordspel. Het bepaalt of zorg uit gaat van een vaststaand feit of van een toestand die kan veranderen.
Wat speelt er
De activistische framing presenteert trans-zijn als een aangeboren, onveranderbare identiteit, vergelijkbaar met etniciteit. De klinische framing zag het lange tijd als een ervaring van dysforie — een vorm van psychisch lijden dat behandeld of begeleid moet worden, met variabele uitkomst. Beide framings leiden tot tegenovergestelde zorgmodellen. De eerste eist erkenning; de tweede vereist diagnostiek.
Wat hier in feite tegen elkaar staat is een politiek-juridische claim (identiteit als onaantastbare categorie, beschermd in mensenrechtenwetten) en een psychiatrische observatie: dysforie die in de kindertijd begint, houdt in een groot deel van de onderzochte gevallen na de puberteit niet aan (bron).
Wat onderzoek toont
Wallien en Cohen-Kettenis volgden 77 kinderen die tussen 5 en 12 jaar wegens genderdysforie naar hun kliniek waren verwezen. Bij de follow-up, gemiddeld ruim tien jaar later, was 27 procent nog genderdysfoor en 43 procent niet meer; 30 procent deed niet mee of was niet te vinden. Hun conclusie: de meeste kinderen met genderdysforie blijven dat na de puberteit niet, en de meest waarschijnlijke uitkomst wat seksuele oriëntatie betreft is homo- of biseksualiteit (bron). In het kwalitatieve vervolgonderzoek van Steensma e.a. (2011) noemden zowel jongeren bij wie de dysforie aanhield als jongeren bij wie ze verdween de leeftijd van 10 tot 13 jaar beslissend; veranderingen in de sociale omgeving, de lichamelijke puberteit en de eerste verliefdheid speelden daarbij mee (bron). In een groep van 127 adolescenten vonden Steensma e.a. (2013) dat de intensiteit van de dysforie in de kindertijd samenhing met het aanhouden ervan (bron).
Biggs (2023) bespreekt de geschiedenis van het Dutch Protocol en concludeert dat de claims waarmee puberteitsremming werd verantwoord, namelijk dat ze omkeerbaar is en een hulpmiddel bij de diagnose, steeds minder aannemelijk zijn (bron). Vandenbussche (2022) ondervroeg 237 detransitioners uit online detrans-gemeenschappen. Zij meldden belangrijke psychische behoeften rond genderdysforie, bijkomende aandoeningen, spijt en geïnternaliseerde homofobe en seksistische vooroordelen, en een groot gebrek aan steun (bron).
Het eindrapport van de Cass Review beschrijft een toename van vooral als meisje geregistreerde jongeren die zich in de vroege adolescentie bij genderzorg melden, vaak met een complex beeld, bijkomende psychische problemen en/of neurodiversiteit. Over het onbehandelde verloop van deze groep is volgens het rapport geen informatie, omdat er al hormonale behandeling is gestart (bron). Lisa Littman (2018) ondervroeg ouders die op drie websites hadden gemeld dat de genderdysforie van hun kind plotseling tijdens of na de puberteit was begonnen. Volgens 86,7 procent van deze ouders ging dat samen met meer gebruik van sociale media, een vriendengroep waarin ook anderen zich als transgender gingen identificeren, of beide (bron). In de correctie uit 2019 staat dat dit onderzoek van ouderrapportages hypotheses oplevert, onder meer over sociale invloeden, en het verschijnsel niet valideert (bron). Journalist Hannah Barnes beschrijft in haar boek Time to Think (2023) de genderkliniek van de Tavistock; volgens de uitgever laat het boek zien hoe ideologische overwegingen voorrang kregen boven de klinische praktijk (bron).
Onze conclusie
De identiteits-framing is een politieke claim, geen wetenschappelijke. Dysforie is een ervaring met meerdere mogelijke uitkomsten. Zorg die deze veelheid uitsluit, behandelt geen patiënten — zij dient een ideologie. De juiste therapeutische houding is open exploratie zonder vooringenomen eindbestemming.
Bronnen
- Wallien, M. en Cohen-Kettenis, P. (2008). Psychosexual outcome of gender-dysphoric children.
- Steensma, T. e.a. (2011). Desisting and persisting gender dysphoria after childhood: a qualitative follow-up study.
- Steensma, T. e.a. (2013). Factors associated with desistence and persistence of childhood gender dysphoria.
- Biggs, M. (2023). The Dutch Protocol for Juvenile Transsexuals: Origins and Evidence.
- Vandenbussche, E. (2022). Detransition-Related Needs and Support: A Cross-Sectional Online Survey.
- Cass, H. (2024). Independent review of gender identity services for children and young people: Final report.
- Littman, L. (2018). Parent reports of adolescents and young adults perceived to show signs of a rapid onset of gender dysphoria; correctie 2019.
- Barnes, H. (2023). Time to Think.