vele stemmen, één plek
Home › Debat › Concept of feit
Concept of feit: is gender een construct of een waarheid?
Feministische theorie noemt gender een sociaal construct. De theorie van genderidentiteit stelt dat ieder mens een innerlijk gevoel over de eigen sekse heeft dat zwaarder weegt dan het lichaam. Beide standpunten kunnen niet tegelijk waar zijn.
Wat speelt er
Psycholoog Robert Stoller gebruikte in 1968 het woord sekse voor biologische kenmerken en gender voor de mate van vrouwelijkheid en mannelijkheid die iemand toont. Feministen namen dat onderscheid over: zo konden zij betogen dat veel verschillen tussen vrouwen en mannen maatschappelijk gevormd en dus veranderbaar zijn. Antropoloog Gayle Rubin beschreef gender in 1975 als een sociaal opgelegde verdeling van de seksen (bron). De theorie van genderidentiteit gaat juist uit van een innerlijk gevoel over de eigen sekse dat maatschappelijk zwaarder weegt dan biologische sekse (bron). In de eerste opvatting is gender een rolverwachting die je kunt afschudden, in de tweede een innerlijke kern die bepaalt wie je bent. Dat is geen filosofische ontwikkeling maar een tegenspraak.
De praktische gevolgen zijn aanzienlijk. Wet, beleid en zorg vragen om consistente categorieën. Een definitie die nu eens construct, dan weer essentie is, kan geen wettelijke functie vervullen.
Wat onderzoek toont
Filosoof Kathleen Stock bekritiseert in Material Girls (2021) de filosofische ideeën achter de theorie van genderidentiteit. Zij betoogt dat biologische sekse materieel is en maatschappelijk ertoe doet, onder meer voor aparte voorzieningen, gezondheidszorg, epidemiologie en gegevensverzameling. Helen Joyce betoogt in Trans (2021) dat biologische sekse niet langer als basisfeit van het leven wordt geaccepteerd (bron). Colin Wright en Emma Hilton schreven op 13 februari 2020 in The Wall Street Journal het opiniestuk The Dangerous Denial of Sex. De redenering dat mannelijk en vrouwelijk op een spectrum liggen en dus niet meer dan sociale constructen zijn, omdat sommige mensen intersekse zijn, noemen zij "onjuist op elke denkbare schaal" (vertaald citaat) (bron).
Het Britse Supreme Court oordeelde op 16 april 2025 in For Women Scotland dat de woorden "sekse", "man" en "vrouw" in de Equality Act 2010 biologische sekse betekenen en niet de sekse op een gender recognition certificate (bron). Journalist Hannah Barnes beschrijft in Time to Think (2023) hoe de genderkliniek voor kinderen van de Tavistock (GIDS), opgezet voor gesprekstherapie, in tien jaar ongeveer tweeduizend kinderen doorverwees voor puberteitsremmers, terwijl het aantal aanmeldingen explodeerde en de groep verschoof van vooral jongens vóór de puberteit naar vooral adolescente meisjes (bron). Abigail Shrier schrijft in Irreversible Damage (2020) over een plotselinge, sterke stijging van transgenderidentificatie onder adolescente meisjes; het begrip rapid-onset gender dysphoria waarop zij steunt, is geen erkende medische diagnose (bron). Hilary Cass noemt genderzorg voor jongeren in het eindrapport van de Cass Review (2024) een gebied met "opmerkelijk zwak bewijs" en schrijft dat er geen goed bewijs is over de uitkomsten op lange termijn (vertaald citaat) (bron).
Onze conclusie
Wie zegt dat gender een construct is, kan niet tegelijk volhouden dat een "innerlijke gender identity" een ontologisch feit is. Sekse is een biologisch feit; gender is een rolverwachting. Wie deze begrippen door elkaar gooit, voert geen filosofie maar retoriek — en levert wet, zorg en data uit aan onhelderheid.
Bronnen
- Mikkola, M. Feminist Perspectives on Sex and Gender. Stanford Encyclopedia of Philosophy.
- Stock, K. (2021). Material Girls: Why Reality Matters for Feminism.
- Joyce, H. (2021). Trans: When Ideology Meets Reality.
- Wright, C. & Hilton, E. (2020). The Dangerous Denial of Sex. The Wall Street Journal, 13 februari 2020.
- UK Supreme Court (2025). For Women Scotland Ltd v The Scottish Ministers, [2025] UKSC 16.
- Barnes, H. (2023). Time to Think.
- Shrier, A. (2020). Irreversible Damage.
- Cass, H. (2024). Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People: Final Report.