Home › Debat › Diagnose of zelfdeclaratie

Diagnose of zelfdeclaratie

Als wie zich vrouw verklaart vrouw is, dan is het woord vrouw leeg. Als wie zich man verklaart man is, dan zijn de wetten geschreven voor vrouwen niet meer toepasbaar.

Wat speelt er

Het Nederlandse wetsvoorstel tot wijziging van de Transgenderwet, in mei 2021 bij de Tweede Kamer ingediend, wilde de deskundigenverklaring voor wijziging van het geslacht in de geboorteakte schrappen (bron). Nu vraagt de Transgenderwet dat iemand zestien jaar of ouder is, is voorgelicht over de juridische gevolgen en beschikt over een verklaring van een aangewezen arts of psycholoog dat er een duurzame overtuiging bestaat tot het andere geslacht te behoren (bron). Het kabinet trok het wetsvoorstel in op herhaald verzoek van een meerderheid van de Tweede Kamer; de Kamer ontving de intrekkingsbrief op 13 januari 2026 (bron). Bij zelfidentificatie wordt elke biologische, juridische of sociale categorie afhankelijk van de wens van het individu. In de consultatie en in het verslag van de Tweede Kamer kwamen zorgen naar voren over de toegang tot vrouwengevangenissen, opvang voor slachtoffers van huiselijk geweld, kleedkamers, sanitaire voorzieningen en sportwedstrijden (bron). Wanneer geslacht administratief plooibaar wordt, raakt de basis voor sekse-specifiek beleid weg.

Het juridische dossier over de Transgenderwet en zelf-identificatie staat op zelfidentificatie.nl.

De Nederlandse situatie staat niet op zichzelf. Het Schotse parlement nam op 22 december 2022 de Gender Recognition Reform (Scotland) Bill aan, die onder meer een einde wilde maken aan de eis van een medische diagnose van genderdysforie voor juridische erkenning van een ander geslacht (bron). De Britse regering verhinderde in januari 2023 met een bevel op grond van sectie 35 van de Scotland Act 1998 dat de wet koninklijke instemming kreeg (bron). In deze vorm kan de wet daardoor niet in werking treden (bron).

Wat onderzoek toont

Het Britse Supreme Court oordeelde op 16 april 2025 unaniem in For Women Scotland v The Scottish Ministers dat de woorden "man", "vrouw" en "sekse" in de Equality Act 2010 verwijzen naar biologische sekse (bron). Filosoof Kathleen Stock betoogt in Material Girls (2021) dat biologische sekse er soms toe doet: bepaalde ruimtes alleen voor vrouwen moeten volgens haar mensen met een penis uitsluiten, ook als zij zich als vrouw identificeren, en deelname van transvrouwen aan vrouwensport zet vrouwelijke sporters op een oneerlijke achterstand (bron).

Voor de zorg schrijft Stephen Levine in Archives of Sexual Behavior (2021) dat het relevant en ethisch is om te onderzoeken welke biologische, sociale en psychologische krachten iemand ertoe hebben gebracht een nieuwe identiteit aan te nemen en aan te kondigen. Hij beschrijft, met de adolescent als voorbeeld, een model voor een uitgebreide beoordeling en de doelen daarvan (bron).

Onze conclusie

Zelfdeclaratie is geen progressie maar de afschaffing van controleerbare categorieën. Diagnose blijft noodzakelijk — niet om mensen te dwarsbomen, maar om zorg en recht inhoud te geven. Het Nederlandse wetsvoorstel is ingetrokken, maar daarmee is het niet klaar: de Transgenderwet zoals die nu geldt verdient een fundamentele herziening.

Bronnen

  1. Kamerstukken II 2020/21, 35825, nr. 3. Memorie van toelichting.
  2. Kamerstukken II 2020/21, 35825, nr. 6. Verslag.
  3. Kamerstukken II 2025/26, 35825, nr. 21. Brief houdende intrekking van het wetsvoorstel.
  4. Scottish Parliament. Gender Recognition Reform (Scotland) Bill.
  5. UK Government (2023). Gender Recognition Reform (Scotland) Bill: statement from Alister Jack.
  6. UK Supreme Court (2025). For Women Scotland Ltd v The Scottish Ministers, [2025] UKSC 16.
  7. Stock, K. (2021). Material Girls: Why Reality Matters for Feminism.
  8. Levine, S. B. (2021). Reflections on the Clinician's Role with Individuals Who Self-identify as Transgender. Archives of Sexual Behavior.