vele stemmen, één plek
Home › Debat › Conversietherapie-debat
Conversietherapie-debat: bescherming of zorgvijandigheid?
Verboden op conversietherapie richten zich op pogingen om iemands seksuele gerichtheid of genderidentiteit te veranderen of te onderdrukken. Het debat gaat over de vraag of zulke verboden ook exploratieve psychotherapie bij genderdysforie raken.
Wat speelt er
Canada, de Australische deelstaat Victoria en Nederland hebben genderidentiteit opgenomen in hun verbod op conversiehandelingen. De Canadese wet (Bill C-4) kreeg op 8 december 2021 koninklijke instemming en trad dertig dagen later in werking. Zij verbiedt praktijken die bedoeld zijn om iemands genderidentiteit "to cisgender" te veranderen, maar zondert uitdrukkelijk zorg uit die gaat over "the exploration or development of an integrated personal identity" (bron). De wet van Victoria uit 2021 noemt psychotherapie uitdrukkelijk als mogelijke conversiepraktijk, en zondert tegelijk uit wat "identity exploration and development" ondersteunt en wat een zorgverlener naar redelijk professioneel oordeel nodig vindt om zorg te verlenen (bron).
In Nederland is de Wet strafbaarstelling conversiehandelingen op 11 september 2026 bekrachtigd; zij treedt op 1 januari 2027 in werking (bron). Strafbaar wordt wie in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf, of in verband van een organisatie, stelselmatig of anderszins op indringende wijze handelingen verricht met het oogmerk de seksuele gerichtheid of genderidentiteit van een minderjarige te veranderen of te onderdrukken; de maximale straf is een jaar gevangenisstraf. Het oogmerk "om op te roepen tot terughoudendheid, voorzichtigheid of reflectie ten aanzien van een sociale of medische transitie" valt volgens de wet niet onder dat verbod, en niet strafbaar is "de arts of andere zorgverlener die in de uitoefening van zijn beroep handelt in overeenstemming met de voor diegene geldende zorgvuldigheidseisen". Binnen vijf jaar na de inwerkingtreding moet de minister van Justitie en Veiligheid verslag uitbrengen over de effecten van de wet in de praktijk (bron).
Wat onderzoek toont
Het eindrapport van de Cass Review (2024) beoordeelt de Britse wetsplannen niet, maar beschrijft dat clinici zich tijdens de review zorgen maakten over de uitleg van mogelijke wetgeving op conversiepraktijken, en dat dit "some clinical staff fearful of accepting referrals" heeft gemaakt. Volgens het rapport moeten in zo'n wet "strong safeguards" worden ingebouwd, zodat clinici die hun professionele verantwoordelijkheid nemen geen risico op juridische stappen lopen. Het rapport noemt het onderzoeken van bijkomende psychische en psychosociale problemen "essential" voor diagnose en passende zorg, en schrijft dat het schadelijk is die aanpak gelijk te stellen aan conversietherapie, omdat jongeren dan de emotionele steun kunnen mislopen die ze verdienen. Tegelijk vindt de review dat geen enkele lhbtq+-groep aan conversiepraktijken mag worden onderworpen (bron).
Lisa Littman beschreef in 2018 op basis van rapportages van ouders adolescenten en jongvolwassenen bij wie genderdysforie volgens die ouders plotseling, tijdens of na de puberteit, ontstond: "rapid onset" (bron). In haar enquête onder 100 detransitioners uit 2021 vond 55 procent dat zij voor de start van de transitie geen adequate beoordeling door een arts of ggz-professional hadden gekregen, en noemde 38 procent als reden voor detransitie dat hun genderdysforie volgens hen werd veroorzaakt door iets specifieks, zoals trauma, misbruik of een psychische aandoening (bron).
Onze conclusie
Een verbod op conversiehandelingen mag zorgvuldige psychotherapie niet onmogelijk maken. De Nederlandse wet bevat daarvoor twee waarborgen: oproepen tot terughoudendheid en reflectie valt niet onder het verbod, en zorgverleners die volgens hun zorgvuldigheidseisen werken zijn niet strafbaar. Of dat in de praktijk genoeg is, hangt af van hoe die uitzonderingen worden uitgelegd. De ervaringen die de Cass Review in het Verenigd Koninkrijk optekende, laten zien dat onzekerheid over een wet clinici al kan afschrikken. De evaluatie die de wet voorschrijft, moet daarom ook nagaan of therapeuten bij genderdysforie open blijven exploreren.
Bronnen
- Cass, H. (2024). Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People: Final Report.
- Parliament of Canada (2021). An Act to amend the Criminal Code (conversion therapy), S.C. 2021, c. 24 (Bill C-4).
- Parliament of Victoria (2021). Change or Suppression (Conversion) Practices Prohibition Act 2021.
- Wet strafbaarstelling conversiehandelingen, Staatsblad 2026, 294, en Inwerkingtredingsbesluit, Staatsblad 2026, 295.
- Littman, L. (2018). Parent reports of adolescents and young adults perceived to show signs of a rapid onset of gender dysphoria. PLOS ONE.
- Littman, L. (2021). Individuals Treated for Gender Dysphoria with Medical and/or Surgical Transition Who Subsequently Detransitioned.