Home › Debat › Gevangeniswezen

Trans-vrouwen in vrouwengevangenissen

Wanneer een staat veroordeelde mannelijke verkrachters in vrouwengevangenissen plaatst omdat zij zich vrouw verklaren, kiest die staat tegen de meest weerloze vrouwen die ze in bewaring heeft.

Wat speelt er

In Schotland, Canada, Californië en Engeland zijn mannen plaatsing in vrouwengevangenissen toegekend op basis van zelfidentificatie. In meerdere gevallen volgden verkrachtingen of zwangerschappen van vrouwelijke gedetineerden. De Schotse zaak Isla Bryson — een meervoudig verkrachter die zich pas na zijn arrestatie als vrouw identificeerde en plaatsing in een vrouwengevangenis aanvroeg — leidde tot internationale beleidsverandering. In Californië rapporteerden vrouwen zwanger te zijn geraakt nadat trans-vrouwen op basis van SB-132 werden overgeplaatst.

In Nederland is het beleid versnipperd. De DJI volgt geen consequente lijn; risicobeoordeling en plaatsing variëren per inrichting. Stille verschuiving zonder publiek debat is hier de norm. Vrouwen in detentie weten meestal niet wie hun celgenoot is, en hebben geen mogelijkheid om plaatsing aan te vechten.

Wat onderzoek toont

De Britse Ministry of Justice herzag haar beleid in 2023: mannen die geweldsdelicten of zedenmisdrijven begingen worden niet meer toegelaten tot vrouwengevangenissen. Studies van Fair Play For Women documenteren dat trans-vrouwen in gevangenissen significant vaker veroordeeld zijn voor zedenmisdrijven dan andere mannelijke gedetineerden. Het patroon herhaalt zich internationaal — niet als incident maar als statistiek.

Helen Joyce (Trans, 2021) en Kathleen Stock (Material Girls, 2021) hebben de onderbouwing geleverd waarop het Britse beleid is bijgesteld. Hannah Barnes documenteerde de Tavistock-cultuur waarin zorg over precies dit type vraagstukken werd weggezet als "transfobisch". De data zijn er; ze worden in Nederland gewoonlijk niet ontsloten.

Onze conclusie

Plaatsing in gevangenissen moet plaatsvinden op basis van biologische sekse en risicoprofiel, niet op basis van zelfverklaring. Elke andere regel offert vrouwen aan een ideologie. Het VK heeft dit ingezien; Nederland zou moeten volgen. Een aparte unit voor trans-gedetineerden, los van vrouwenafdelingen, is de juiste structurele oplossing.