vele stemmen, één plek
Home › Debat › Gevangeniswezen
Trans-vrouwen in vrouwengevangenissen
Wanneer een staat veroordeelde mannelijke verkrachters in vrouwengevangenissen plaatst omdat zij zich vrouw verklaren, kiest die staat tegen de meest weerloze vrouwen die ze in bewaring heeft.
Wat speelt er
In Canada, Californië, Engeland en Schotland konden of kunnen trans-vrouwen op basis van hun genderidentiteit in een vrouwengevangenis worden geplaatst. De Canadese gevangenisdienst schrijft sinds mei 2022 voor dat gedetineerden, als zij dat willen, worden geplaatst in een mannen- of vrouweninrichting die past bij hun genderidentiteit, ongeacht hun anatomie of het geslacht in hun identiteitspapieren; alleen bij zwaarwegende gezondheids- of veiligheidsbezwaren die niet op te lossen zijn, volgt plaatsing naar anatomie (bron). In Californië verplicht wet SB-132 uit 2020 het gevangeniswezen om gedetineerden die transgender, non-binair of intersekse zijn naar hun eigen voorkeur in een mannen- of vrouweninrichting te plaatsen, behoudens uitzonderingen (bron).
In Engeland werd Karen White, die eerder als man twee vrouwen had verkracht, in voorarrest in de vrouwengevangenis HMP New Hall in Wakefield geplaatst. Daar randde zij in september en oktober 2017 twee medegedetineerden aan. Zij kreeg voor die aanrandingen en de eerdere verkrachtingen levenslang (bron). In Schotland werd Isla Bryson, schuldig bevonden aan de verkrachting van een vrouw in Clydebank in 2016 en een vrouw in Glasgow in 2019, gepleegd vóór de transitie, in afwachting van het vonnis in de vrouwengevangenis Cornton Vale geplaatst. Na brede kritiek werd zij overgeplaatst naar een mannengevangenis. Het Schotse gevangeniswezen stopte tijdelijk alle overplaatsingen van transgender gedetineerden, en justitieminister Keith Brown bepaalde dat transgender gedetineerden met een geschiedenis van geweld tegen vrouwen niet in vrouwengevangenissen worden geplaatst (bron).
In Nederland bepaalt artikel 11 van de Penitentiaire beginselenwet dat mannelijke en vrouwelijke gedetineerden gescheiden worden ondergebracht, maar niet op basis van welke informatie het geslacht wordt vastgesteld. Is bekend dat iemand transgender is, dan past de Dienst Justitiële Inrichtingen maatwerk toe, waarbij volgens het ministerie de veiligheid van de gedetineerde, de medegedetineerden en het personeel voorop staat. Dat staat in een beslisnota van 19 maart 2026, geschreven na het commissiedebat Gevangeniswezen van 11 maart 2026 en een petitie van stichting Voorzij tegen de plaatsing van trans-vrouwen in vrouwengevangenissen (bron).
Wat onderzoek toont
Het Britse Ministry of Justice scherpte in februari 2023 het beleid voor Engeland en Wales aan: trans-vrouwen met een veroordeling of lopende aanklacht voor een zeden- of geweldsdelict, of met mannelijke geslachtsdelen, worden in principe niet in de gewone vrouwengevangenissen geplaatst. Een uitzondering kan alleen met toestemming van de minister van Justitie (bron).
Volgens cijfers van dat ministerie uit maart en april 2019, aangehaald in een uitspraak van het High Court uit juli 2021, zaten er toen 163 transgender gedetineerden in Engeland en Wales, van wie 81 veroordeeld waren voor een of meer zedendelicten. Van de 129 in mannengevangenissen waren dat er 74. De rechter merkte op dat de gegevens onduidelijk waren en veel vragen openlieten (bron).
Op 16 april 2025 oordeelde het Britse Hooggerechtshof unaniem dat de begrippen 'man', 'woman' en 'sex' in de Equality Act 2010 verwijzen naar biologische sekse (bron).
Onze conclusie
Plaatsing in gevangenissen moet plaatsvinden op basis van biologische sekse en risicoprofiel, niet op basis van zelfverklaring. Elke andere regel offert vrouwen aan een ideologie. Het VK heeft dit ingezien; Nederland zou moeten volgen. Een aparte unit voor trans-gedetineerden, los van vrouwenafdelingen, is de juiste structurele oplossing.
Bronnen
- Correctional Service Canada (2022). Commissioner's Directive 100: Gender Diverse Offenders.
- California Legislature (2020). SB-132 Corrections.
- Yorkshire Post. Leeds prisoner used 'transgender persona' to rape vulnerable women.
- STV News (2023). Transfers of transgender prisoners 'paused' amid urgent review.
- Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (2026). Beslisnota bij Kamerbrief plaatsen van transgender gedetineerden en tablets op cel.
- UK Ministry of Justice (2023, herzien 2024). The Care and Management of Individuals who are Transgender.
- The Justice Gap (2021). Trans women with sex offence convictions in female jails lawful, rules High Court.
- UK Supreme Court (2025). For Women Scotland Ltd v The Scottish Ministers [2025] UKSC 16.